De genrehype

13 juni 2019

De afgelopen maanden waren er twee enorme gebeurtenissen in de populaire media. Ik heb het natuurlijk over Avengers: Endgame en het laatste seizoen van Game of Thrones. Intussen stromen de aankondigingen van de volgende Star Wars film binnen, samen met de opening van een pretpark met die filmserie als thema. De overeenkomst tussen deze grote franchises: het zijn allemaal genreseries.

Het lijkt er dus op dat fantasy en science fiction populairder zijn dan ooit. Toch merk ik dat minder in de boekhandel. Natuurlijk is Game of Thrones van oorsprong een boekenserie en zijn de Marvel films gebaseerd op stripverhalen. Maar ik heb niet het idee dat er vergelijkbare stapels fantasyboeken over de toonbank gaat als het aantal kijkers van deze grote series. Hoe komt dat toch?

The medium is the message

Aan het boek als medium kleven natuurlijk wat nadelen. Het duurt veel langer om te lezen dan om een film te kijken. Het kost meer energie om de woorden op papier te vertalen naar beelden in je hoofd. Dat zijn natuurlijk juist redenen waarom lezen geweldig is. Het neemt niet weg dat de kosten in tijd en moeite groter zijn. En als iets een schaars goed is tegenwoordig, dan is dat wel tijd.

Het boek staat dus 1-0 achter als je een keuze moet maken hoe je je vrije tijd gaat besteden. Ik had het laatst al over de voordelen van kleinere boeken omdat je meer kunt meemaken in minder tijd. Beeld je dan eens in hoe geweldig het is als je een boek van zo’n 700 pagina’s kunt zien in de 10 uur die het eerste seizoen van Game of Thrones duurt. Als je de andere verschillen buiten beschouwing laat, is het duidelijk dat video de grote winnaar is qua hoeveelheid inhoud die je per minuut kunt opnemen.

Game of Thrones

Een van de voordelen van een boek is dat heel mobiel is. Op dat vlak heeft video een grote inhaalslag gemaakt. Ik zie tegenwoordig vaak mensen in de trein die op laptops, tablets of zelfs telefoons series kijken. Het feit dat je geen televisie of bioscoop meer nodig hebt, maakt het voor de kijker een stuk makkelijker om niet naar een boek te hoeven grijpen alleen maar omdat hij of zij onderweg is.

Tot slot zijn er meer mensen die niet van lezen houden, dan niet van films kijken. De poel van filmkijkers is dus al groter dan die van lezers. Tel daarbij op dat er minder films per maand verschijnen dan boeken, dan is de kans dat je als kijker bij een genrefilm belandt groter dan dat een lezer een genreboek oppakt. Dat het aantal bezoekers van Avengers: Endgame zich dus niet vertaalt naar verkopen van een Nederlandstalig genrewerk is niet per se vreemd.

Kritisch

Moeten we dan maar bij de pakken neer gaan zitten? Natuurlijk niet. We kunnen kijken naar de grote genre-blockbusters en ervan leren. Daarnaast denk ik zeker dat we kunnen meeliften op de successen al zal dat niet zonder slag of stoot gaan.

Iets dat mij erg opviel aan bijvoorbeeld de Marvel superheldenfilms is hoe ze tegenover die van DC zijn komen te staan. Ik ga niet zeggen dat de films van Marvel stuk voor stuk geweldige stukjes cinematografie zijn, maar over het algemeen staan ze goed aangeschreven door zowel critici als het publiek. Dat geldt niet voor alle films van concurrent DC. Maar als we iets verder terugkijken naar de Batman-trilogie van Christopher Nolan zien we ook daar veel positief commentaar. Bij Game of Thrones zien we een groot verschil in waardering tussen het laatste seizoen en de eerdere seizoenen wat leidt tot hele essays die hierop ingaan.

Het is dus niet zo dat een genrefilm het per definitie goed doet, het gaat er wel degelijk om dat het geheel goed in elkaar zit. Dat kijkers en critici het hierover hebben, getuigt van een volwassen veld waarin deze films en series zich bevinden. Volgens mij is dat een van de redenen dat het succes niet een vlam in de pan was, maar leidde tot duurzame series die bleven groeien. Het drijft de makers om hun uiterste best te doen en maakt het veld zichtbaarder voor buitenstaanders. Ik hoop dat we dit soort discussie ook binnen de Nederlandstalige genreschrijfwereld blijven doen, want volgens mij worden we daar allemaal beter van.

Hype

Dansen tot de zon komt
Marieke Frankema

Het is dus niet puur hype en marketing die ervoor zorgen dat genrefilms en -series het goed doen. Maar die dingen spelen natuurlijk wel een rol. En als je dan kijkt naar een enorm fenomeen als Comiccon dan zie je dat de hype voorbij de films en series gaat. Ik was dit jaar voor het eerst op een Comiccon in Utrecht en in Nederland zijn ze natuurlijk een stuk kleiner dan in de VS. Het was goed te zien dat daar een flink aantal Nederlandstalige schrijvers vertegenwoordigd was. Ze sneeuwen wel een beetje onder in het geheel, maar het is een goede manier om mee te liften op de andere successen die geboekt worden in het genre.

Andere evenementen zijn er ook. Ik schreef al over de boeklancering van Thomas Olde Heuvelts Echo. Die was niet voor een groot publiek, maar wel indrukwekkend. Afgelopen weekend was er de Fantasy Day die deels was opgezet om het nieuwe boek van Marieke Frankema Dansen tot de zon komt te presenteren, maar het was veel grootser opgezet dan alleen een boekpresentatie. En omdat fantasy via allerlei wegen populairder is dan ooit, kan een schrijver daar zo slim gebruik van maken.

Het is goed nieuws dat het genre zo populair is. Daar kunnen we als schrijvers en lezers van Nederlandstalig werk op meeliften. Maar dat betekent niet dat we onszelf rijk moeten rekenen. Kwaliteit is belangrijk ondanks de hype en een boek is nou eenmaal lastiger te slijten dan een film of serie.

Become a Patron!

Steun schrijvers van verhalen en nieuwe ontwikkelingen van Vonk op Patreon. Het kan al vanaf $1.