De goede zoon

De goede zoon
Rob van Essen

8/25/2020

De goede zoon van Rob van Essen won in 2019 de Libris Literatuurprijs. Dat was volledig aan mij voorbijgegaan, totdat ik het langs hoorde komen in discussies over mijn infographic over Nederlandstalige fantasy van 2019. Nou bleek het boek gelukkig uit 2018 te zijn, maar het was op mijn radar verschenen.

Gelukkig maar, want ik had het voor geen goud willen missen. De goede zoon is een verhaal over een zoon wiens moeder is overleden, een verhaal dat zich afspeelt in de toekomst en een verhaal waarin humor een hele grote rol speelt. Boven alles is het een geweldig geschreven boek, dat wel wat vreemde trekjes heeft. Zo is dialooginterpunctie min of meer weg gelaten en word je af en toe in lange gedachtenstromen van de ik-persoon meegesleurd waar je van komma naar komma hupt voor je een punt tegenkomt. Dat klinkt vreemd, maar het werkt. Juist doordat die ik-persoon zelf ook een nogal warrig en besluiteloos figuur is, klopt het wel dat hij nergens echt een punt achter kan zetten.

Goed geschreven dus, maar hoe zit het met het genre-element? Een flink deel van het verhaal speelt zich af in de toekomst. Een nogal bizarre toekomst waarin overal slimme apparaten zijn zoals bedden die je slaap analyseren, kletsende auto’s en rugzakken die achter je aanlopen (zijn het dan nog wel rugzakken?). Nou ben ik eerder wel eens gestruikeld over de combinatie van sciencefiction en literatuur, maar in De goede zoon werkt het voor mij. Hoe komt dat? Ik denk dat dat vooral te maken heeft met het feit dat het zich niet al te serieus neemt als genreboek.

Het lijkt wel sciencefiction, zeg ik.

Deze quote zegt eigenlijk al genoeg. De ik-figuur heeft zelf door dat hij in een verhaal zit dat zich niet in onze tijd afspeelt. Zo worden de sciencefiction-elementen gebruikt voor een vervreemdend effect dat de humor in het boek versterkt. Later komt de ik-figuur daar nog explicieter op terug als hij zegt:

Maar kijk, de truc is, ik schrijf dit vanuit de toekomst …

Die setting krijgt zo een doel en dat is om afstand te creëren. Het boek is sterk autobiografisch, maar wordt met deze truc duidelijk een fictief verhaal. Bovendien biedt de kijk op de toekomst wel wat handvatten om verder over na te denken. Het is absurdistisch uitgewerkt, maar het concept van allerlei denkende apparaten om ons heen is niet zo vreemd en juist door wat te overdrijven blijven die ideeën hangen.

Nee, De goede zoon is geen roman die ons nieuwe inzichten verschaft over onze plaats in het heelal of hoe onze toekomst er daadwerkelijk wel eens uit zou kunnen zien. Het is niet dat soort sciencefiction (ik vond het dan ook stuitend dat op de achterflap een quote van Trouw staat die beweert dat het aan Star Trek doet denken, dat doet het in de verste verte niet, maar blijkbaar is dat de enige sciencefiction die ze daar kennen). Toch vind je hier en daar een overpeinzing over hoe technologie de wereld en de mensen verandert. Ik houd wel van dat soort reflecties.

Boven alles werkt de sciencefiction in De goede zoon voor mij juist omdat het niet gebruikt wordt om een punt te maken. Het is geen metafoor die de auteur als een knuppel om zich heen zwaait om iets over onze maatschappij te zeggen met de subtiliteit van een bergtrol. Juist omdat het verweven is met het verhaal en het plot, voegt het wat toe.

De goede zoon is meer een literaire roman dan een sciencefictionroman. Dus het werkt het beste als je er met die verwachting naar kijkt. Dat neemt niet weg dat het best interessante dingen doet met het genreaspect. Daarnaast speelt het op een geweldige manier met taal (vooral grammatica) en is de droge tragikomische toon er een waar ik erg van houd. Ik hoop dat de Libris Literatuurprijs er voor zorgt dat er meer boeken op dit soort manieren met de toekomst gaan spelen. Maar ik hoop dat er daarnaast ook genoeg sciencefiction blijft komen die met twee benen in het genre staat, voor zij die niet op de literaire aspecten zitten te wachten.

Vonk is een blog met verhalen, recensies, nieuws en opinies uit en over Nederlandstalige fantasy, sciencefiction en horror. Heb je vragen of opmerkingen, neem dan contact op via mail of Twitter.
Meer informatie over Vonk, privacy en recensies.

Redactie: Tom Kruijsen
Mail: tom@vonkfantasy.nl

Volg Vonk:
@vonkfantasy
vonkfantasy

Verhalen: magazine@vonkfantasy.nl

Je kunt Vonk steunen via Patreon. Al vanaf $1 per maand steun je dit blog en de schrijvers van de verhalen. Deze mensen gingen je voor en daarvoor zijn we erg dankbaar.

Ben je schrijver? Lees hier alles over het inzenden van je verhaal voor Vonk Magazine.