Filosofie van technologie

9/10/2020

Ik lees minder sciencefiction dan fantasy, terwijl het als subgenre juist een stuk dichter bij mij staat. In het dagelijks leven ben ik softwareontwikkelaar, een beroep waarin technologie een grote rol speelt en iets dat zeker binnen de cyberpunk volop aan bod komt. Sterker nog, als er iets is dat mist bij grote sciencefiction verhalen als Star Wars of Star Trek is het waarschijnlijk het enorme leger ontwikkelaars en beheerders dat nodig is om de boel draaiend te houden. Ik ben afgestudeerd in techniekfilosofie, dus ook met technologie in de brede zin heb ik veel affiniteit.

Want laten we eerlijk zijn, sciencefiction is in de meeste gevallen technologyfiction.

We zien veel vaker de gadgets, ruimteschepen en robots dan het bedrijven van wetenschap. En hoewel die toekomstige apparatuur het resultaat is van wetenschap, is er ook genoeg technologie die zonder echt wetenschappelijk onderzoek tot stand komt. De meeste apps die op je telefoon staan, zijn gewoon bedacht door iemand met een goed idee en een laptop, niet door iemand in een labjas.

Die achtergrond in techniekfilosofie, dat is misschien iets lastigs om je wat bij voor te stellen. Een beetje nadenken over technologie klinkt waarschijnlijk heel abstract en zweverig, terwijl technologie zo’n enorme rol speelt in onze samenleving. Als ik mijn hele studie tot een concept moet samenvatten is het wel dat technologie zowel de mensen die het gebruiken als de wereld waarin die mensen leeft verandert. Misschien een open deur, maar technologie wordt vaak gezien als iets neutraals dat er gewoon is wat je gebruikt voor het doel waar het voor gemaakt is. Maar elke technologische ontwikkeling heeft een spanningsveld om zich heen waardoor alles er omheen verandert.

Neem alleen al de Coronacrisis. Zonder vliegtuigen had die zich veel langzamer verspreid. Zonder beademingsapparatuur waren veel meer mensen die ziek werden overleden. Zonder mobiele telefoons was er geen Corona-app. Zonder Facebook waren er een hoop minder samenzweringstheorieën. Zo passen al die technologieën samen met de mensen die ze gebruiken en andere zaken (zoals virussen) in een soort netwerk. Deze theorie (Actor-Network Theory, ontwikkeld door Bruno Latour) is een manier om te zien hoe technologie meer is dan alleen een neutraal apparaatje. Neem een deel uit het netwerk weg, en het geheel wordt helemaal anders.

Een simpele manier om hiernaar te kijken is de uitspraak van de Amerikaanse wapenlobby “Guns don’t kill people, people do” te nemen. Op het eerste oog is het waar natuurlijk, een geweer zelf zal nooit iemand neerschieten. Tegelijk zouden er een hoop minder school shootings zijn zonder geweren. De waarheid ligt dus ergens in het midden. Het is juist de combinatie van een mens en een geweer die gevaarlijk is. Dus dan kan je ook niet zeggen dat de technologie neutraal is, want zonder de technologie was die combinatie er niet eens.

Overigens is dit niet het enige filosofische idee dat ons kan helpen om technologie te begrijpen. Als je er meer over wilt ontdekken zou je rond kunnen neuzen op de site van Peter-Paul Verbeek een van mijn docenten tijdens mijn studie.

Waar ik enthousiast van word in sciencefiction is als technologie een rol speelt in het verhaal die eer doet aan hoeveel invloed zij heeft op ons en de wereld om ons heen. Dus als er meer gebeurt dan een bestaande technologie die vervangen wordt door een iets moderner exemplaar. Bijvoorbeeld vliegende auto’s of laserpistolen die feitelijk weinig anders zijn dan de varianten die we al hebben. Ik denk dan bijvoorbeeld aan de staarten van de meermensen in IJsbrekers van Johan Klein Haneveld. Technologie die mensen (in dit geval letterlijk) verandert en waardoor ze een heel andere band krijgen met hun omgeving.

Is het feit dat dat soms mist de reden dat ik minder sciencefiction lees? Ik denk het niet, want ik kan geniet erg van Star Wars, een serie die zeker niet bekend staat om zijn wetenschappelijke of technologische diepgang. Maar misschien omdat ik elke dag al bezig ben met technologie, is het juist fijn om dat even achter me te laten als ik lees.


Foto door NASA via Unsplash

Vonk is een blog met verhalen, recensies, nieuws en opinies uit en over Nederlandstalige fantasy, sciencefiction en horror. Heb je vragen of opmerkingen, neem dan contact op via mail of Twitter.
Meer informatie over Vonk, privacy en recensies.

Redactie: Tom Kruijsen
Mail: tom@vonkfantasy.nl

Volg Vonk:
@vonkfantasy
vonkfantasy

Verhalen: magazine@vonkfantasy.nl

Je kunt Vonk steunen via Patreon. Al vanaf $1 per maand steun je dit blog en de schrijvers van de verhalen. Deze mensen gingen je voor en daarvoor zijn we erg dankbaar.

Ben je schrijver? Lees hier alles over het inzenden van je verhaal voor Vonk Magazine.