Toen ik begon te schrijven over de boekhandel, deed ik dat vooral uit het oogpunt van mijzelf als consument. Wat was er nou leuker dan struinen door lange rijen kasten met boeken om zo lekker te verdwalen in al dat moois. Ik schreef eerder al over de Amerikaanse boekhandels waar ik kwam en die altijd een paar flinke kasten voor fantasy hadden om lekker door te bladeren. Dat zou ik hier ook wel willen zien.

Zo begonnen mijn gedachten over de boekhandel, maar naarmate ik er meer indook, ging ik me ook meer afvragen of het zo wel werkt voor de Nederlandstalige fantasymarkt. Want ook al is de trend in de discussie nu dat de boekhandel zo onmisbaar is, het feit is dat het genre het grotendeels zonder moet doen. Fantasy is een niche, maar wel een niche die eerder ondanks dan dankzij de boekhandels overeind blijft.

Om te begrijpen wat de rol is van de boekhandel wil ik hier twee dingen onder de loep nemen die belangrijk zijn om te begrijpen hoe een boek in de boekhandel verkocht wordt: de vaste boekenprijs en de boekhandelskorting. Daar zit een heel web van wetgeving en onderzoek achter, waar ik naar zal linken. In dit artikel kijk ik vooral naar de grote lijnen.

De vaste boekenprijs

Een van de dingen die van invloed is op elk boek dat je koopt is de wet op de vaste boekenprijs.1 Die houdt in dat de uitgever van elk boek2 de prijs bepaalt, dus niet de boekhandel. Het idee er achter is dat daarmee voorkomen wordt dat bepaalde winkels gaan stunten met de prijzen van bestsellers of dat Bol of Amazon de lokale boekhandels in een klap wegconcurreren omdat ze een stuk goedkoper zijn. Het boek kost wat het kost en zo helpt de overheid boekverkopers hun hoofd boven water houden.

Voor uitgevers betekent de vaste boekenprijs dat ze de winst van bestsellers kunnen investeren in boeken die commercieel minder interessant zijn. Feit is nou eenmaal dat het grootste deel van het geld verdiend wordt met relatief weinig titels.3 De vaste boekenprijs zorgt ervoor dat uitgevers daar goed mee blijven verdienen. Daarnaast blijkt dat fysieke boekhandels meer verschillende titels verkopen, dus het voortbestaan van de boekhandel is goed voor een divers aanbod van boeken.4

Er kleven natuurlijk ook nadelen aan deze wet. Zo is het niet mogelijk om zomaar korting te geven op boeken, zelfs als de uitgever of boekhandel dat zou willen. Stel je hebt een mooi sciencefiction boek over Mars geschreven, dan kan je niet een tijdelijke actie houden omdat Perseverence daar nu net geland is. De vaste boekenprijs houdt de huidige boekenmarkt in stand, maar houdt hem ook in stilstand.

Uit onderzoek5 blijkt dat de wet doet wat hij wil bereiken en uitgevers en boekverkopers zijn er in de regel enthousiast over. Ik denk ook dat de consument uiteindelijk meer voordeel heeft van een breed aanbod aan boeken dan aan moordende concurrentie op prijs. Toch betekent de vaste boekenprijs niet dat de boekwinkels vol liggen met fantasy, dus het brede aanbod van boeken kent wel degelijk hiaten.

De boekhandelskorting

De andere grote factor die een rol speelt bij de verkoop van een boek is de boekhandelskorting. Dat is de korting die de boekhandel krijgt bij de inkoop van een boek. De boekhandel is immers geen consument, dus geldt de vaste boekenprijs daar niet. Het zou ook raar zijn als de boekhandel niks kon verdienen, ze hebben immers personeel, een pand en andere kosten.

De boekhandelskorting is grotendeels vastgelegd in afspraken tussen uitgevers en boekhandelaren en voor veel boeken ligt die vast op 42%.6 Zelfs als we alle andere kosten achterwege laten, dan betekent dat dus voor een kleine fantasy-uitgeverij dat ze bij verkoop via hun eigen webshop een flink grotere marge hebben dan via de boekhandel. Ze kunnen ervoor kiezen de boekhandel minder korting te geven, maar dan wordt het voor een winkel weer minder interessant dat boek te verkopen. Voor grote uitgeverijen is die korting minder een probleem. Zij hebben immers grotere oplagen en profiteren van het feit dat ze een groot aanbod in de boekhandel hebben liggen. Als iemand binnenloopt is de kans een stuk groter dat diegene een van hun boeken oppakt bij het rondkijken.

Overigens heeft bol.com een eigen korting afgedwongen die nog hoger is. Dus is het niet gek dat uitgevers liever zien dat je boeken bij de lokale boekhandel koopt. Daar verdienen ze iets meer aan en ze zorgen voor een winkel waar mensen rond kunnen struinen. Want hoe makkelijk bol ook is, ik ga nooit voor de lol door de boekencatalogus klikken.

Zo bekeken snap ik een stuk beter waarom het voor kleine uitgevers van fantasyboeken oninteressant kan zijn om in de boekhandel te liggen. Je staat ergens achteraf in een klein kastje (als je er al staat) en je verdient er ook nog eens een stuk minder mee. Het zou een ander verhaal kunnen zijn als een boekhandel een flinke fantasyafdeling heeft, zoals in de boekhandels waar ik was in Amerika. Dan is de kans dat je gevonden wordt groter en dat is natuurlijk wel wat geld waard.

Een boek verkopen is een ingewikkeld verhaal. Ik vond het interessant om uit te pluizen wat er allemaal een rol speel, maar het is niet altijd logisch. Ik snap het idee van de vaste boekenprijs en ik snap dat een boekhandel ook geld moet verdienen, maar het is allemaal erg rigide. Bij genreboeken waar de marges vaak al klein zijn, weet ik niet zeker of dat altijd helpt. Aan de andere kant zie je in de huidige crisis hoe fanatiek boekhandels verdedigd worden door schrijvers, uitgevers en lezers. Het zou toch mooi zijn als ze ook zoveel voor de Nederlandstalige fantasylezer en -schrijver zouden betekenen. Hopelijk kunnen we daar toch naartoe.


Foto door Kyle Ryan op Unsplash

Vonk is een blog met verhalen, recensies, nieuws en opinies uit en over Nederlandstalige fantasy, sciencefiction en horror. Heb je vragen of opmerkingen, neem dan contact op via mail of Twitter.
Meer informatie over Vonk, privacy en recensies.

Redactie: Tom Kruijsen
Mail: tom@vonkfantasy.nl

Volg Vonk:
@vonkfantasy
vonkfantasy

Verhalen: magazine@vonkfantasy.nl

Je kunt Vonk steunen via Patreon. Al vanaf $1 per maand steun je dit blog en de schrijvers van de verhalen. Deze mensen gingen je voor en daarvoor zijn we erg dankbaar.

Ben je schrijver? Lees hier alles over het inzenden van je verhaal voor Vonk Magazine.