Fantasize publiceerde naar aanleiding van het thema van de boekenweek – tweestrijd – een verslag van een discussie die een aantal redactieleden met schrijvers hadden. De insteek was kijken hoe de kwaliteit van het Nederlandstalige genre omhoog kan. Een nobel streven waar ik ook al het nodige over gezegd heb. De discussie bracht een hoop interessante punten voort en de deelnemers hebben allemaal duidelijk passie voor het genre, ook als die voor iedereen net anders is.

De discussie werd om te beginnen opgehangen aan een aantal vragen en het waren juist die vragen alsook de toon van het artikel in het algemeen waar ik moeite mee had. Laten we om te beginnen die vragen langslopen.

Waarom is er zo veel weerstand onder fantasy- en sciencefictionschrijvers om het genre te verbeteren.

Dit is nogal een stroman. Ik denk dat er geen een Nederlandstalige genreschrijver is die zal zeggen “Nee hoor, ik wil het genre niet verbeteren.” Een sterker genre betekent voor iedereen meer verkopen en meer kansen, dat willen we toch allemaal. Een betere vraag om te stellen is “hoe maken we het genre beter en wat kunnen schrijvers daarvoor doen?”

Ik ben de eerste die zal zeggen dat het genre beter kan en ik denk dat er best schrijvers zijn die meer kunnen doen. Ik huiver ook als ik verhalen hoor over auteurs die vinden dat ze niet binnen het genre hoeven te lezen, of die woedend worden om recensies. Dat zijn dingen die er gewoon bij horen voor mij. Maar als iemand er zo in zit als schrijver, dan is dat nou eenmaal zo. Er zijn genoeg andere boeken en een slecht boek neemt niet de plaats in van een goed boek. Schrijven is niet zero-sum, dus zolang er ook schrijvers zijn die hard hun best doen, maakt het niet zozeer uit hoeveel slechte er zijn. En die schrijvers zijn zeker te vinden in het Nederlands taalgebied.

Bovendien ligt het heel erg aan je definitie van beter. Is dat literairder, zoals sommige deelnemers aan de discussie vinden? Ik vind niet dat meer literaire invloeden in de genrewereld per se beter is. Kijk naar een populaire Engelstalige auteur als Brandon Sanderson, daar valt weinig literatuur te ontdekken. Als je zo’n nauwe definitie van kwaliteit gebruikt, is hij een slechte schrijver. Maar wordt het genre slechter van zijn werk? Zijn boeken vliegen over de toonbank (voor zover boeken van 1000 pagina’s kunnen vliegen) en fans schrijven hele wiki’s vol over zijn magiesystemen. Is dat niet waarom veel van ons fantasy lezen?

Er zijn veel manieren te bedenken waarop iemand als Sanderson wel goede boeken schrijft en die kunnen we in Nederland ook wel vinden. Weliswaar nog niet op dat niveau, maar dat is ook een numbers game. In een taalgebied waar zoveel meer lezers en schrijvers rondlopen, met zo’n rijke historie in de speculatieve genres, is natuurlijk ook veel meer ruimte voor groei geweest. Die ruimte moeten we hier nog veel meer krijgen.

Waarom blijft het genre en daarbij het schrijfwerk zo in het hobbyisme hangen?

Een hobby is iets waar je geen geld mee verdient. Zo bezien is er een logische verklaring voor dit gegeven: er is weinig geld te verdienen met genre. Dat is een lastig probleem waar niet zomaar een oplossing voor komt, want daar spelen een heleboel factoren een rol, maar heel simpel gezegd komt het daar wel op neer. Waarom is er niet zoveel redactie? Geld. Waarom zijn de omslagen knullig? Geld. Waarom liggen er geen stapels in de Ako? Geld.

Natuurlijk is professionaliteit meer dan alleen geld verdienen. Het is ook een insteek. Maar als je de afweging moet maken tussen een boek niet uitgeven of bezuinigen op redactie, dan verschijnen er straks helemaal geen genreboeken meer. Ik zou niets liever willen dan dat alle genreboeken in het Nederlands tot in de puntjes geredigeerd zijn en het is iets waar ik graag op hamer in mijn recensies, maar ik snap het wel.

Hetzelfde geldt voor de genreuitgevers in Nederland. In veel gevallen moet je als schrijver met een zak geld aan komen zetten. Ik vind dat geen professionele gang van zaken. Geld moet naar de auteur vloeien, niet andersom. Maar als je al die uitgevers wegstreept, dan verschijnt er amper iets op de markt en dat is ook geen manier om het genre lopend te houden. Nogmaals, ik zie het liever niet, maar ik snap het wel.

Laten we tot slot kijken naar de grote hoop van de Nederlandstalige fantasy: Thomas Olde Heuvelt. Hij is toch wel degene die het gemaakt heeft, maar dat ging ook niet zomaar. Hex was zijn derde boek bij een grote uitgeverij en als je dat naast zijn eerste boek bij Luijtingh legt dan zie je al wat een enorme sprong hij in die tijd gemaakt heeft. Natuurlijk zat daar keihard werken van zijn kant in, maar het zal zeker geholpen hebben dat hij steun had van een grote uitgever met hun netwerk en redacteuren. De rest van onze schrijvers moet het zonder doen.

Waarom is er zo veel weerstand vanuit de “literaire kant” om iets met sciencefiction en fantasy te doen.

Dit is nogal een open deur. Schrijvers van de “literaire kant” willen geen sciencefiction en fantasy schrijven. Dat is een beetje als een voetballer vragen waarom hij niet meedoet aan een atletiekwedstrijd. Ja, het is ook sport. De voetballer kan best een stukje hardlopen, maar het is toch iets heel anders. Niemand vraagt populaire Amerikaanse literaire schrijvers om het genre uit het slop te komen trekken. Daar zorgen de genreschrijvers zelf wel voor. Want laten we eerlijk zijn, het zijn voor 99% verschillende groepen schrijvers.

Bovendien sijpelt er de laatste tijd best veel sciencefiction door in de literatuur. Ik heb al een hele zwik hier langs laten komen, maar neem bijvoorbeeld De goede zoon van Rob van Essen, nota bene winnaar van een grote literaire prijs. Met een boek met sciencefiction-invloeden. Het probleem waar ik echter steeds over struikel is dat een literair boek met genre-invloeden gewoon niet dezelfde leeservaring geeft als een genreboek. Dat kan net die leeservaring zijn die jij zoekt, maar voor veel genrelezers is dat niet het geval.

Eenheid

De redactie van Fantasize heeft het hart op de goede plek, daar ben ik van overtuigd, maar voor mijn gevoel hebben ze niet de juiste vragen gesteld. Volgens mij is het helemaal niet nodig om buiten de sciencefiction en fantasy te kijken om te zien hoe het beter kan. Door in dit artikel bijna alleen te kijken naar wat er niet goed is, schets je een te negatief beeld. Daarmee maken ze dezelfde denkfout die ten grondslag laag aan het debacle van de Harland Award Romanprijs. De eerste vraag die je wat mij betreft moet stellen om te ontdekken hoe het beter kan, is “wat gaat er nu goed?”

Juist door je successen te vieren creëer je iets op waar je op voort kunt bouwen. Als aspirantschrijvers weten welke boeken het goed doen, kunnen ze zich daardoor laten inspireren. Als we weten welke selfpubbers wel goede kwaliteit leveren, kunnen andere schrijvers hun uitgeefproces verbeteren.

Dat mis ik in het stuk van Fantasize. Wat we nodig hebben is helemaal geen tweestrijd tussen literatuur en genre, maar een genre dat zichzelf serieus neemt. Dat niet alleen maar naar buiten probeert te kijken, maar ook reflecteert op wat er is. Dat ruimte krijgt om te groeien. Waar kritisch geluid is – want zonder kritiek groei je niet – maar waar ook aandacht is voor wat goed gaat. Waar we met zijn allen als eenheid het genre voortstuwen.

Wat dat betreft vind ik het gaaf dat ook Fantasize een plek is voor verhalen en essays over het genre. De Engelstalige genretraditie heeft veel korte verhalen, die in Nederland tot voor kort amper buiten de wedstrijden kwamen. Door schrijvers een platform te geven om daarin te groeien, kunnen we volgens mij mooie dingen zien ontstaan. Daarnaast kan het een voedingsbodem zijn voor uitgevers om schrijvers te vinden waarmee ze het risico van een investering aandurven. Ik denk niet dat dit soort sites de enige manier zijn om het genre te verbeteren, maar het is een stukje van de puzzel.


Foto door NASA op Unsplash

Vonk is een blog met verhalen, recensies, nieuws en opinies uit en over Nederlandstalige fantasy, sciencefiction en horror. Heb je vragen of opmerkingen, neem dan contact op via mail of Twitter.
Meer informatie over Vonk, privacy en recensies.

Redactie: Tom Kruijsen
Mail: tom@vonkfantasy.nl

Volg Vonk:
@vonkfantasy
vonkfantasy

Verhalen: magazine@vonkfantasy.nl

Je kunt Vonk steunen via Patreon. Al vanaf $1 per maand steun je dit blog en de schrijvers van de verhalen. Deze mensen gingen je voor en daarvoor zijn we erg dankbaar.

Ben je schrijver? Lees hier alles over het inzenden van je verhaal voor Vonk Magazine.