De week voordat ik Kim spreek, zegt ze op social media dat ze als doel heeft in een week 20.000 woorden te schrijven. Dat heeft ze vrijdag al gehaald en in het weekend kwamen er nog 5.000 woorden bij. Genoeg tijd dus om even een interview te geven.

Fantasyschrijver Kim ten Tusscher

Bedankt dat je dit interview wilt doen, Kim. Hoe gaat het met het schrijven?

Ik ben hard aan het werk aan Storm. De eerste versie staat na de mooie sprint die ik vorige week gemaakt heb. Ik had het eigenlijk al naar een proeflezer willen sturen, maar het is nog een ruwe versie. Het moet voor mij bijna perfect zijn als het het naar een proeflezer gaat.

We zitten nu een jaar met Corona, dat is natuurlijk een heel ander jaar geworden dan gedacht. Geen beurzen en festivals, waar jij vaak stond. Hoe is dat gegaan?

Het is wel gek dat je geen contact met je lezers meer hebt op die manier. Normaal leef je daar echt naar toe: Elfia, boeklanceringen, andere festivals.

Er kwam natuurlijk wel wat voor in de plaats: About Books en Zilverfest bijvoorbeeld. Het is een hele andere manier van contact hebben, maar toch ook wel leuk. Voor de crisis was het eng om zelf een filmpje te maken, nu presenteer ik elke week About Books.

Neemt zoiets een beetje dezelfde plek in als de festivals?

Het is wel heel anders. Het zijn ook andere mensen die daar naar kijken. Je hebt niet direct contact met het publiek. Mensen kunnen wel een berichtje sturen, maar wij zien hen niet. Zij zien ons alleen. Het is zeker niet vergelijkbaar, maar wel een leuk alternatief. Ik hoop dat we elkaar snel weer kunnen zien.

Het is wel grappig wat je allemaal via internet kunt doen. Laatst heb ik met een klein groepje mensen online gekletst over mijn boeken, dat duurde uiteindelijk een paar uur en ging over van alles. Dat is dan wel weer interessant.

Wat doe je verder met social media en video?

Facebook heb ik altijd al veel gedaan. Ik heb een tijd geblogt, maar dat is weer typen, en ik ben er lang mee bezig omdat je het een paar keer terug wilt lezen. Ik wilde meer met filmpjes doen, ook met het oog op de Engelse markt en oefenen met Engels praten. Ik ben daar nu wat zekerder in. Daar zou ik anders geen tijd voor gehad hebben. Nu kan ik lekker buiten wandelen en filmpjes opnemen.

Wat is er verder anders?

Mijn Coronaleven ziet er hetzelfde uit als het voor-Coronaleven. Ik werk zelf nog buiten de deur en mijn man werkt ook buiten de deur. Ik zat al veel thuis in mijn eentje te werken, dus dat is niet echt veranderd.

Het is wel wat rustiger. Er zijn minder andere verplichtingen. Ik ben deze periode meer gaan nadenken over wat ik belangrijk vind en waar ik mijn tijd aan wil besteden. Ik mis de festivals en het reizen, maar ik merk dat je ook in de buurt dingen kan ontdekken. Ik hoop dat veel mensen zijn gaan nadenken over of het wel klopt wat we doen.

Je bent al een tijdje bezig met je boeken in het Engels uitgeven. Is dat door de pandemie in een stroomversnelling gekomen?

Nee, dat niet. Ik ben me erg aan het voorbereiden op augustus/september. Rond die tijd komt Storm uit, maar ook het eerste deel van de Vertellingen van de ondergang in het Engels. De vertaler is ermee bezig, dus dit was toch al het moment om daar naartoe te werken. Dat is dus niet specifiek door Corona. Het moet vooral goed gebeuren en als het drie maanden langer duurt is dat ook prima. Het komt wel als het goed is.

Je geeft je Engelstalige werk zelf uit, hoe komt dat zo?

Toen Jos [oprichter van Zilverspoor] nog leefde wilde hij ook de Engelse markt op. Cocky en Barry [die met Zilverspoor verdergingen] richten zich meer op de Nederlandse en Vlaamse markt wat prima is. Deel een van de Lilith trilogie was al vertaald, maar ik kon er niks mee, want het was niet de hele serie. Dus toen ben ik dat zelf gaan oppakken.

Mis je niet een uitgever in een markt die je minder goed kent?

Met internet is die markt vrij toegankelijk. Het is fijn dat de boeken compleet geredigeerd zijn. Als de vertaling goed is, dan weet je dat het boek ook goed is. Ik heb wel zitten kijken of ik een agent en uitgever in het buitenland wilde hebben. Maar om daarmee contact te krijgen moesten de boeken toch vertaald worden en als je dan na twee jaar een agent vindt moet je misschien weer herschrijven. Dat doe ik dan in het Nederlands en dat moet weer vertaald worden. Dan komt er nog zo’n stap met de uitgever. Het is dus een stuk omslachtiger en kost een hoop meer tijd. Het leukste vind ik juist om die tijd te besteden aan nieuwe boeken schrijven in het Nederlands. Ik geloof er in dat het op deze manier kan.

Het is leuk om te doen en om bezig te zijn met dingen als marketing en conversion rate. Maar het is fijn dat dat in Nederland door een uitgever gedaan wordt. Zij zorgen er ook voor dat ik op de festivals kan staan, dat kost al een hoop geld. Daarnaast is het fijn om bij een groep schrijvers te horen.

Zilverspoor begint nu ook de boekhandels te bereiken. Dat krijg je in Nederland als selfpublisher misschien niet voor elkaar. In het buitenland lukt dat je ook niet in je eentje, maar je kan daar toch niet zomaar heen voor een signeersessie.

Is de boekhandel belangrijk voor jou?

Ik ben zelf niet iemand die naar boekhandels toestapt en zegt wil je het boek hier neerleggen? Ik vind het wel leuk om via boekhandels of bibliotheken een lezing of meet & greet te doen om zo nieuwe lezers te vinden. Het is misschien niet eens zozeer financieel interessant, maar het is wel leuk om zo nieuwe mensen te leren kennen en dat voedt het schrijfproces weer. Daarnaast is je boek in de boekhandel zien liggen natuurlijk wel een stukje erkenning.

Ik heb het echt nodig om te weten dat mensen op mijn verhalen zitten te wachten. Hoe leuk ik het schrijven ook vind, ik denk dat ik wel was gestopt als niemand het gelezen had. Het liefste heb ik dat iemand ook laat weten dat ze mijn boek gelezen hebben, bijvoorbeeld op een festival.

Er zijn veel onzekere momenten in het schrijfproces. Nu ik bezig ben met Storm is het geweldig, maar soms denk ik ook hoe haal ik het in mijn hoofd dat ik dit kan? Dan is het fijn dat op de juiste momenten iemand zegt dat ze het net gelezen hebben en het gaaf vinden. Dat is ook zo bij een lezing, je bezorgt iemand een leuke avond en dat geeft energie.

Ik wou dat ik dat niet had. Of nee, het is ook wel goed dat je je aantrekt wat mensen er van vinden. Er zijn ook mensen die schrijven omdat ze het schrijven leuk vinden en het dan in een la leggen, zo werk ik niet.

Kim ten Tusscher
Kim ten Tusscher

Je bent de afgelopen jaren naar een paar Worldcons geweest en hebt daar in een aantal panels gezeten. Het is best stoer om daar als Nederlandse auteur te gaan zitten. Hoe was het om je op het internationale toneel te begeven?

Het is ook wel een beetje stoer. Als ik me inschrijf voor zo'n panel denk ik, dat doe ik even. Je moet een formulier invullen en dan geef ik allerlei onderwerpen op waar ik wel wat mee heb. Dan dient zo’n Worldcon zich aan en dan denk ik wat heb ik nu weer bedacht? Helsinki was de eerste con waar ik zelf op het podium zat. Ik zat in panels die voor mij wat doorsloegen in dingen als feminisme, daar voelde ik me niet helemaal thuis. Het panel met Jeff Vandermeer daarentegen over onze werelden was heel erg leuk.

Voor Dublin had ik me meer ingelezen en bedacht wat ik wilde gaan doen en had ik meer voorbereid. Ik zat in twee panels over grimdark, en een over de vraag of helden nodig zijn in het verhaal. Die voorbereiding betaalde zich terug toen ik het publiek zag knikken.

Er zat groei in het bezoeken van de cons. Bij mijn eerste con in Brighton liep ik vooral achter Marieke Nijkamp aan met wie ik daar was. In Helsinki ging het een beetje schoorvoetend. In Dublin was ik dus beter voorbereid. Als dit straks weer kan dan is de volgende stap een panel voorzitten, dat is ook weer spannend.

En het is gewoon leuk, zoveel mensen bij elkaar, het internationale, en van alle niveaus.

Ik kom zelfverzekerder over, maar dat komt ook omdat ik zelfverzekerder geworden ben.

Heb je er nog andere dingen aan overgehouden?

Je merkt er niet meteen iets van, maar ik heb nog contact met mensen die me kennen van de cons. Met Luke Scull en een aantal vrouwen met wie ik in panels zat heb ik nog contact. Je hebt weer wat meer ingangetjes als je iemand moet benaderen.

In Helsinki was het doel om te kijken of ik een agent wilde zoeken voor mijn Engelstalige boeken of dat ik het zelf wilde doen. Daar is de conclusie gekomen dat naar een agent zoeken niet de weg was, dus om het zelf te gaan doen.

Merk je een verschil tussen de Nederlandse en de Engelse markt nu je zelf in het Engels uitgeeft?

Waar ik tegenaan loop is dat ik in Nederland een fanbase heb en daar richt ik me op in de communicatie. Ik ben hier minder bezig met nieuwe mensen aanspreken. In het buitenland heeft het geen zin om te zeggen dat ik 20.000 woorden heb geschreven deze week, zij vragen zich nog af wie ik ben. Het is zoeken welke toon ik ga aanslaan in die markt.

Ik kreeg een gek advies: je moet het er niet over hebben dat je boeken vertaald zijn. Het moest overkomen alsof het oorspronkelijk in het Engels was. Dat doe ik niet, ik doe het op mijn eigen tempo en op mijn eigen manier. Ik vertrouw erop dat ik de juiste mensen kan aantrekken die dit interessant vinden. Als ik doe zoals ik echt ben komt dat het beste over. Ik kom zelfverzekerder over, maar dat komt ook omdat ik zelfverzekerder geworden ben.

Hoe is dat anders dan toen je in Nederland je naam opbouwde?

Daar zijn de festivals goed voor. Dan heb je gelijk een praatje. Dat doe ik niet op social media in het Nederlands. Ik word wel steeds handiger in het verspreiden van dingen zoals interviews. In de media doen ze het slim, met een kop die de aandacht trekt. Als ik een interview deel moet ik iets prikkelends delen en dan gaan mensen het wel lezen.

Dat was bijvoorbeeld zo bij het Diamondpages interview dat ik laatst gaf. Ik zei toen “Dit is het meest openhartige interview dat ik ooit gaf”, dat was een mooie kop. Ik had er al lang over lopen malen om dat verhaal te vertellen. Ik had er drie blogs over geschreven en weer weggegooid. Toen kwam die vraag in dat interview en gooide ik het eruit.

Blind – Kim ten Tusscher
Blind – Kim ten Tusscher

Even wat meer over je boeken. Je zat in panels over grimdark en ik heb ook over jouw boeken gezegd, het schuurt tegen het subgenre aan. Zou je ze zelf als grimdark omschrijven?

Nee. Zelfs als ik kijk naar Storm, wat grimmig wordt. Het is absoluut geen hopepunk. Het is oorlog dus het is niet leuk voor mijn personages, maar ik vind niet dat ik 100% grimdark schrijf. Er is te veel hoop, er zijn te veel leuke dingen. Dat is wat ik wil schrijven. Hoe zwaar de situatie ook is, er is toch nog wel hoop.

Het Nederlandse genre bekeken, zit ik wel in de grimmigste hoek. In die zin voel ik me wel verwant aan het buitenlandse grimdark. Hier is het genre kleiner, mensen lezen misschien "fantasy" en niet specifiek een subgenre. In het buitenland is het makkelijker als je wat meer kunt verfijnen omdat er meer aanbod is.

Het donkere is juist een goede basis voor het lichtpuntje. Storm gaat erg over samenwerking van alle groepen die eerst tegenover elkaar stonden. Dat is juist interessant omdat ze eerst tegenover elkaar stonden. Als ze eerst een beetje koffie dronken is dat minder spannend.

De apocalyps in je serie, is dat ingegeven door dingen die nu spelen, zoals klimaatverandering en de pandemie, of is het iets anders?

Nee, dit was meer het verhaal dat het moest zijn. Ik vind klimaat wel interessant, maar als dat de hoofdrol moest hebben had ik een ander boek geschreven. Klimaat is wel iets waar ik me zorgen over maak.

De onderliggende fascinatie – vanuit de Lilith trilogie al – is religie. In eerste instantie benaderde ik dat klein. Wat doet religie met mensen en hoe bepaalt waar je opgroeit wie je bent en waar je in gelooft. Voor mij vloeit het ene voort uit het andere. Het zijn juist de kleinere dingen die uit het echte leven komen, zoals Nighram en haar belevenissen als vluchteling.

Als Corona ergens invloed op heeft is het juist dat Storm iets hoopvoller is geworden. Ik heb er heel erg behoefte aan dat mensen verder gaan kijken dan hokjes en juist gaan samenwerken. Tegenwoordig hebben zo veel mensen zo’n sterke mening over anderen. “Mensen die klakkeloos de regels volgen, die zijn slecht.” Of juist: “Mensen die alles aan hun laars lappen, die zijn slecht.” Kijk gewoon hoe we samen eruit komen. Dat heb ik er wel in willen stoppen.


Foto's door Nera K.