Hoe organiseer je een boekenprijs: het buitenland

23 jun. 2021

Een tijdje terug gaf ik drie redenen om een boekenprijs te organiseren. De vraag “waarom” beantwoorden, leidt tot de volgende vraag: “hoe”. Die is niet zomaar te beantwoorden, dus in eerste instantie leek het mij nuttig om naar andere boekenprijzen te kijken voor wat vergelijkingsmateriaal.

De voor de hand liggende opties zijn een juryprijs of een publieksprijs. In Nederland zijn de grote literaire prijzen – denk aan de Libris Literatuurprijs of de Boekenbon Literatuurprijs – juryprijzen. Ook de Gouden Strop – de prijs voor spannende boeken in het Nederlands – is een juryprijs. Dat lijkt dus een voor de hand liggende optie. Het nadeel is dat een jury wat verder afstaat van het leespubliek dat je probeert te bereiken. Als betrokkenheid van de lezers een van je doelen is (en dat is het voor mijn gevoel binnen het genre), dan is het nuttig om juist hen een stem in te geven.

De nadelen van publieksprijzen zijn redelijk voor de hand liggend: het wordt al snel puur een populariteitsprijs waarin degene die de meeste stemmen kan ronselen wint. Dat hoeft geen probleem te zijn, als je maar de juiste verwachtingen schept. De NS-publieksprijs heeft bijvoorbeeld andere winnaars dan de Libris Literatuurprijs. Als je doel is om het lezen onder de aandacht te brengen kan dat geen kwaad, maar het kan de prijs wel minder aanzien geven.

Interessant bieden de twee grote Engelstalige prijzen voor sciencefiction, fantasy en horror een alternatief. Zowel de Hugo’s als Nebula’s kiezen voor een soort tussenvorm waarin er geen jury is, maar waar ook niet zomaar iedereen een stem heeft. Aangezien dit de meest prestigieuze prijzen binnen ons genre zijn, is het zinvol om te bekijken hoe die georganiseerd zijn. Wellicht kunnen we daar in Nederland ook wat mee.

De Hugo’s

De Hugo’s zijn direct gekoppeld aan de World Science Fiction Convention, oftewel Worldcon. Het is heel simpel: als je je inschrijft voor Worldcon (en dus lid wordt), mag je nomineren en stemmen voor de Hugo’s. Wil je de Worldcon zelf niet bezoeken, dan is er een “supporting membership” waarmee je stemrecht krijgt voor de Hugo’s, maar geen toegang tot de con.

Er zijn op dit moment 17 categorieën1 bij de Hugo’s plus nog twee extra awards die officieel geen Hugo zijn, maar wel min of meer volgens hetzelfde systeem werken. Iedereen die lid is van de Worldcon mag in elke categorie vijf mensen of werken mogen nomineren. Het hele proces is vrij ingewikkeld, maar het komt er op neer dat de beste 6 per categorie op de nominatielijst komen, die zetten de leden op volgorde van hun voorkeur en daar rolt een winnaar uit (als alles goed gaat).

Bij de Hugo’s hebben alle fans die dat willen een stem. Doordat je stem gekoppeld is aan je deelname aan Worldcon is het niet zo dat je zo vaak kunt stemmen als je wilt. Daarnaast zorgt dit ervoor dat niet iedereen zijn buren die verder niks met de prijs hebben, kan vragen om te stemmen. Die willen misschien best op een linkje klikken, maar zich inschrijven voor een con met alle kosten van dien gaat wel heel ver.

Dat het Hugo-systeem niet waterdicht is, werd duidelijk toen een paar jaar geleden een kleine groep probeerde binnen het systeem de uitslagen te manipuleren. Deze groepjes waren bekend als de Sad Puppies en Rabid Puppies en zij nomineerden allemaal precies dezelfde werken en konden zo het bredere publiek – die meer verschillend nomineerden – aftroeven. Het stemproces is daarop wat aangepast, maar zelfs als je je best doet het stemmen in goede banen te leiden, mensen toch een manier weten te vinden om de boel naar hun hand te zetten.

Ondanks dat zijn de Hugo’s nog steeds een prestigieuze prijs en ik denk dat dit een geweldige opzet zou zijn om de fangemeenschap achter zo’n prijs te krijgen. Zelf inspraak hebben in zo’n belangrijke award is heel leuk en ik vond het zelf ook gaaf om betrokken zijn bij de Hugo’s, ook al was niet elke categorie voor mij even interessant.

Een groter probleem is dat er niet een grote conventie is in Nederland of België die zich net zoals Worldcon primair richt op lezers en schrijvers. HSFCon die dit jaar georganiseerd wordt zou dat misschien kunnen zijn, maar bij de eerste keer gelijk een grote award meenemen is wel heel ambitieus (en bovendien is het daar nu al veel te laat voor), maar wie weet zou dat in de toekomst kunnen werken.

De Nebula’s

De Nebula’s worden georganiseerd door de Science Fiction Writers of America (SFWA), een soort vakbond voor genreschrijvers in de Engelse taal. Je kunt lid worden als je Engelstalige publicaties hebt die aan bepaalde eisen voldoen. Als je eenmaal lid bentm kun je nomineren en stemmen voor de Nebula Awards. Het is dus geen vakjury die de winnaar van de Nebula’s bepaalt, maar de hele schrijversgemeenschap.

Het proces van nomineren van de Nebula’s lijkt op dat van de Hugo’s. Ieder lid mag vijf werken per categorie (dat zijn er een stuk minder bij de Nebula’s) nomineren. Vervolgens is er een ronde waarin iedereen per categorie één stem mag uitbrengen. Simpel, maar effectief.

Doordat je stemrecht voor de Nebula’s moet “verdienen” door gepubliceerd schrijver te zijn, is het helemaal zinloos om in de wildeweg te roepen dat mensen op je moeten stemmen. Daardoor zijn de Nebula’s minder een populariteitsprijs dan de Hugo’s, maar je betrekt er dus ook niet echt lezers bij. Toch voelt het meer onderdeel van de community dan een prijs die door een kleine jury bepaald is.

Net als bij de Hugo’s is het probleem dat er in het Nederlandse taalgebied niet iets vergelijkbaars is als de SFWA. Daarnaast is de schrijversgemeenschap hier een heel stuk kleiner. Dus het is haast onmogelijk om dezelfde opzet als de Nebula’s te gebruiken. Bovendien zijn de uitslagen van de Nebula’s en de Hugo’s nou ook weer niet heel verschillend. De uiteindelijke winnaar is de laatste jaren vaak bij beide hetzelfde en zelfs als dat niet zo is, staat de winnaar van de ene vaak op de shortlist van de andere prijs.

Ik heb het in mijn vorige artikel al gezegd: het organiseren van een boekenprijs is knap ingewikkeld. Toch laten deze bestaande prijzen zien dat het mogelijk is om een prijs te organiseren waar je achterban actief bij betrokken is, zonder dat het puur gaat om het mobiliseren van je volgers op sociale media. Dat probleem heb je bij een juryprijs sowieso niet, maar dat kent weer andere nadelen.

Wat mij betreft biedt een systeem zoals de Hugo’s een heleboel mogelijkheden. Het grootste probleem is het vinden van een groep fans die rondom een conventie of iets dergelijks bij elkaar komen, zodat je daar je poule van stemmers kan vinden. Als het Nederlandse fandom zich blijft organiseren en blijft groeien dan komt die kans hopelijk snel een keer op tafel.


Foto door Ariel op Unsplash


  1. De belangrijkste categorie is natuurlijk beste roman, maar er zijn ook awards voor verschillende lengtes kortere verhalen, films en series. Daarnaast staan de fans zelf ook centraal op Worldcon en dus ook bij de Hugo's met een aantal categorieën voor werken van fans.