Hoeder van de vulkaan

Hoeder van de vulkaanJohan Klein Haneveld

9 jul. 2021

Hoeder van de vulkaan van Johan Klein Haneveld is een ambitieuze roman die een heleboel dingen tegelijk doet. Het speelt met perspectief, klimaatproblematiek, geestelijke gezondheid en een gezonde dosis actie. Niet de minste onderwerpen en dat allemaal in een boek dat niet bijzonder dik is (voor een fantasyboek). Komt dat allemaal even goed uit de verf?

Laten we beginnen met het perspectief. Het verhaal is grotendeels in de tweede persoon geschreven. De vergelijking met The Fifth Season van N.K. Jemisin is dan al snel gemaakt, aangezien dat een recent genreboek is dat hetzelfde perspectief en deels dezelfde thematiek hanteert. Ik vind het mooi dat iemand binnen het Nederlandstalige genre dit opgepakt heeft, want drie Hugo’s op rij zijn lastig te negeren. Waar het perspectief werkt, versterkt het het verhaal, dus de uitvoering is goed. Er zijn echter ook een paar plekken waar het voor mij wringt.

De eerste daarvan is de manier waarop de jij-figuur in het verhaal staat, wat het tweede belangrijk onderwerp aansnijdt: geestelijke gezondheid. Het is duidelijk dat de hoofdpersoon depressief is en ermee worstelt de dag door te komen. Dat maakt het heel confronterend om zo dicht op zijn huid te zitten. Voor mij was die uitzichtloosheid af en toe iets te veel. Ik zie de trauma’s waarmee de hoofdpersoon worstelt, maar het moet uiteindelijk niet afleiden van het verhaal. Zeker omdat het boek zoveel meer wil vertellen. Om nogmaals The Fifth Season ernaast te leggen: daar worstelt de jij-figuur ook met trauma’s, maar is ondanks dat een duidelijke protagonist die het verhaal tegemoet treedt. Daar had ik bij Hoeder van de vulkaan meer moeite mee.

Het tweede punt waar het perspectief soms de kop op steekt is bij de actiescènes. Hoeder van de vulkaan heeft een hoog sword & sorcery gehalte, dus er wordt een stevig robbertje gevochten. Ik had bij een enkele beschrijving van actie het gevoel dat het perspectief in de weg zat, waarbij zelfs een heel gevecht min of meer overgeslagen wordt. Gelukkig was dat niet bij allemaal het geval en werkte het in sommige gevallen ook juist weer goed.

De combinatie van het perspectief, de neerslachtigheid van de hoofdpersoon en de spannende actiescènes geven bij tijd en wijlen een beetje een vervreemdend effect. Het wringt en schuurt allemaal een beetje en soms versterkte dat het gevoel dat het verhaal bij me opriep, maar soms leidde het ook weer af. Ik heb het idee dat er een goede poging gedaan is, maar dat het net geen voltreffer is geworden. Dat is jammer, maar als je dit soort dingen niet proberen, dan stagnert het genre en dat zou ook zonde zijn.

Met het laatste belangrijke aspect van het verhaal had ik wat meer moeite. Er worden tegen het einde twee verschillende culturen tegenover elkaar gezet die allebei een andere aanpak hebben voor de ecologische problemen die de wereld teisteren. Helaas is het overduidelijk welke kant de goede en welke kant de slechte is en de hoofdpersoon heeft eigenlijk niks nodig om een keuze tussen die twee te maken. Daar had het voor mij juist wat meer mogen wringen. Want elke kant heeft natuurlijk zo zijn voors en tegens (ook al deel ik de voorkeur van de auteur met heel mijn hart) en zeker als je voor zo’n belangrijke keuze staat als hoofdpersoon, dan voegt het een hoop spanning toe aan een verhaal. Ik vermoed dat we hier tegen de grens aanlopen van wat mogelijk is in een boek van nog geen 300 pagina’s. Dan is er geen ruimte voor al deze thema’s en een genuanceerde uitwerking van dit grootse probleem.

Want tussen al deze thema’s door slingert ook nog een spannend verhaal waarin een fascinerende post-apocalyptische wereld wordt neergezet. Het is op een hoop verschillende manieren te lezen: als spannend actie-avontuur, maar ook als commentaar op onze maatschappij. Als ik dit boek in een zin zou moeten samenvatten, dan zou het zijn: te ambitieus voor zijn lengte, maar daardoor wel heel interessant. Wat mij betreft in elk geval interessanter dan als het niet al deze dingen geprobeerd had. Het is daarmee denk ik ook een goede opmaat naar andere boeken die wellicht een van deze onderwerpen met meer diepgang kunnen uitwerken. Aan de andere kant is het ook een mooie opsomming van het oeuvre van Johan Klein Haneveld tot nu toe, die de deur opent naar een volgende fase. Ik ben benieuwd wat er aan de andere kant van die deur te vinden gaat zijn.